OVER ONS

INTRODUCTIE

Kunsthandel Laurentius biedt prenten en tekeningen uit West-Europa uit de periode 1550-1850. Landschappen, zeegezichten, dieren, architectuur, portretten, genre. Het aanbod is bijzonder veelzijdig, zowel wat betreft de voorstelling, de gebruikte techniek als de prijs. Kunsthandel Laurentius is gespecialiseerd in etsen van Rembrandt en watermerk- en papieronderzoek.

GESCHIEDENIS VAN DE KUNSTHANDEL

Kunsthandel Laurentius bestaat sinds 1963. Kunsthandelaar Theo Laurentius (1936) richtte in dat jaar te Voorschoten de Kunsthandel Th. Laurentius op. Aanvankelijk stonden topografische prenten, stads- en dorpsgezichten centraal, maar al snel werd de focus verlegd naar prenten en tekeningen van oude meesters. Onderzoek naar prenten kreeg steeds meer aandacht en resulteert in een groeiende lijst van publicaties. In 1998 trad zijn zoon Frans (1971), kunsthistoricus, tot het bedrijf toe. In 2001 verhuisde de kunsthandel van de Orangerie van kasteel Duivenvoorde te Voorschoten naar Middelburg en is hier thans gevestigd in een historisch pand aan de Kinderdijk nr. 50.

LEZINGEN EN COLLEGES

Kunsthandel Laurentius stimuleert de verspreiding van kennis over en onderzoek naar Nederlandse prenten. Dr Frans Laurentius geeft jaarlijks colleges over druktechnieken en de Nederlandse prentkunst aan de vakgroep kunstgeschiedenis van de universiteit Leiden, en de vakgroepen economie en cultuur van de Roosevelt Academy te Middelburg. Daarnaast heeft Kunsthandel Laurentius verschillende boeken en artikelen gepubliceerd, die inzicht bieden in de prentkunst en de herkomst van papier.

KENNISMAKING, VAN WEB TOT ZAAL

De kunst op deze website kunt u bezichtigen op ons adres aan de Kinderdijk te Middelburg, open van maandag t/m vrijdag van 10.00 tot 16.30 uur en op afspraak. Klik hier voor informatie over bezoek aan de kunsthandel.

PAPIER- EN WATERMERKENONDERZOEK

Een overzicht van watermerken in papier gangbaar in de Nederlanden in de 17e eeuw. Een dergelijk overzicht werd door Kunsthandel Laurentius node gemist en was de aanleiding om zelf onderzoek te gaan doen. In 2007 en 2008 verschenen twee lijvige naslagwerken ‘Watermarks 1600-1650’ en ‘Watermarks 1650-1700’ voorzien van gedetailleerde foto’s van de papierstructuur met het watermerk en een register. Tot onderzoeksmateriaal dienden de gedateerde, ingekomen stukken in het archief Staten van Zeeland, beheerd door het Zeeuws Archief. Voor het vastleggen van de papierstructuur en het watermerk ontwikkelde Kunsthandel Laurentius samen met prof J. van Aken een speciale digitale röntgenmethode.

BEHOEFTE AAN EEN OVERZICHT VAN 17e-EEUWSE WATERMERKEN

- Speciale digitale röntgenmethode
- Onderzoek van archiefstukken uit het Zeeuws Archief
- Oorsprong van het papieronderzoek door Kunsthandel Laurentius
- Belang voor kunsthistorisch en historisch onderzoek
- Andere resultaten

Behoefte aan een overzicht van 17e-eeuwse watermerken

Papierstructuur en watermerk geven informatie over de datering van het papier en als papier de drager is van een kunstwerk dus ook over dat kunstwerk. Voor de 16e en 18e eeuw bestonden overzichtswerken met afbeeldingen, maar voor de 17e eeuw niet. Papier uit die eeuw heeft fijne structuren en gecompliceerde watermerken waardoor het erg moeilijk was die te fotograferen of te kopiëren zonder het kunstwerk of de tekst op het papier.

watermerk_02

Speciale digitale röntgenmethode

Tot voor kort werden watermerken verzameld door ze met een pen of potlood op een lichtbak over te trekken. De resultaten waren niet precies, vooral niet van 17e-eeuwse papieren waarvan de fijne structuur moeilijk te onderscheiden is. Er werden technieken ontwikkeld, waarmee werd gestreefd naar fotografische precisie, maar deze kenden alle kleinere en grotere nadelen. Professor J. van Aken, emeritus hoogleraar van de Universiteit van Utrecht, ontwikkelde samen met Theo en Frans Laurentius een methode waarbij de röntgenstralen niet de drukinkt of de schrijfinkt op het papier vastlegt, maar alleen de papierstructuur. Het duurde bijna twintig jaar voordat de techniek zover kon worden verbeterd dat ook papier met een zeer fijne structuur met genoeg contrast kon worden behandeld.

watermerk_01 

Onderzoek van archiefstukken uit het Zeeuws Archief

Het verzamelen van watermerken in alleen kunstwerken geeft op zich geen informatie over de datering van het papier, tenzij de kunstenaar het werk heeft gedateerd. Bovendien waren de tot dan toe beschikbare onderzoeksgegevens afkomstig uit een grote diversiteit van papieren uit heel West-Europa. Er was dus behoefte aan in de tijd gedateerde papieren, het liefst in een grote hoeveelheid en het liefst gebruikt in de Nederlanden. Het Zeeuws Archief bood uitkomst. In het archief van de Staten van Zeeland bevinden zich de ingekomen stukken. Deze brieven uit voornamelijk Den Haag zijn gedateerd en zijn bovendien geschreven op papier dat in die tijd gangbaar was.

Oorsprong van het papieronderzoek door Kunsthandel Laurentius

Kunsthandel Laurentius is in 1988 begonnen met papieronderzoek en de methode met ‘zachte’ röntgenstralen. De kunsthandel specialiseert zich in etsen van Rembrandt. In Rembrandts tijd waren zijn etsen al relatief kostbaar, nu behoren ze samen met werk van andere oude meesters zoals Ruysdaal en Lievens tot het duurste segment van de prentkunst. Zoals dat met alle geliefde voorstellingen gebeurt, werden ook de etsen van Rembrandt steeds weer opnieuw afgedrukt en op de markt gebracht. Om te weten of hij te maken had met een contemporaine of late druk begon Theo Laurentius in 1988 met papieronderzoek.

Belang voor kunsthistorisch en historisch onderzoek

De papierstructuur en het watermerk maken het mogelijk het papier te dateren. De datum kan van betekenis zijn voor de inhoud van het papier: een kunstwerk of een document. Tot nu toe hebben uiteenlopende instituten van het papier- en watermerkenonderzoek van Kunsthandel Laurentius gebruik gemaakt.

Andere resultaten

Van elk onderzocht archiefstuk is het watermerk en indien aanwezig het contramerk gefotografeerd. Beide zaken geven informatie over de producent van het papier: de molenaar of eigenaar van de betreffende papiermolen. In Nederland werd in de eerste helft van de 17e eeuw geen papier gemaakt. Pas in de tweede helft van die eeuw komt de papierproductie op gang. Het papieronderzoek laat zien uit welke landen en gebieden het papier op de Nederlandse markt afkomstig was: voornamelijk Frankrijk en Zwitserland. Meer informatie over ‘Watermarks 1600-1650’ en ‘Watermarks 1650-1700’